Böbrek ve idrar yolu taşları
Son gözden geçirme: Kasım 2026
Kısaca
Böbrek taşı, idrardaki minerallerin kristalleşip birikmesiyle oluşur. Küçük taşlar çoğu zaman kendiliğinden düşer; düşmeyenler için ameliyatsız ve kapalı yöntemler vardır. Bir kez taş oluştuysa tekrarlama olasılığı olduğu için korunma önemlidir.
Nedir?
İdrar, içinde çözünmüş mineraller taşır. Az su içmek, beslenme, kalıtım ve bazı metabolik durumlar bu minerallerin kristalleşmesini kolaylaştırır. Taşlar böbrekte oluşur; bir kısmı böbrekte sessizce kalır, bir kısmı idrar kanalına (üreter) inerek ağrıya yol açar.
En sık görülen taş türü kalsiyum içerenlerdir. Düşen veya çıkarılan taşın analiz edilmesi, tekrarı önlemeye yönelik önerileri kişiye özel hale getirir.
Belirtiler
- Aniden başlayan, dalga dalga gelen şiddetli yan veya böğür ağrısı
- Kasığa ve genital bölgeye yayılan ağrı
- Bulantı ve kusma
- İdrarda kan (gözle görülebilir ya da sadece tahlilde)
- Taş mesaneye yaklaştığında sık idrara çıkma ve yanma
- Bazen hiçbir belirti olmadan, başka bir nedenle yapılan görüntülemede saptanır
Nasıl tanı konur?
- İdrar tahlili ve gerekirse idrar kültürü
- Böbrek fonksiyonlarını gösteren kan testleri
- Ultrason
- Düşük dozlu bilgisayarlı tomografi (taşın yeri ve boyutu için en güvenilir yöntem)
- Düşen ya da çıkarılan taşın analizi
Tedavi seçenekleri
Küçük taşlar (genellikle 5 mm'nin altı) ağrı kesici ve bol sıvıyla birkaç hafta içinde kendiliğinden düşebilir. Hekiminiz uygun görürse taşın düşmesini kolaylaştıran bir ilaç da önerebilir.
Düşmeyen veya büyük taşlarda başlıca yöntemler şunlardır: vücut dışından ses dalgalarıyla taş kırma (ESWL); idrar kanalından ince bir kamerayla girilip taşın lazerle kırılması (üreteroskopi, esnek üreteroskopi); büyük böbrek taşlarında böğürden küçük bir kanalla girilerek taşın alınması (PNL).
Yöntem seçimi taşın boyutu, yeri, sertliği, böbreğin yapısı ve sizin tercihinizle birlikte yapılır.
Evde neler yapabilirsiniz?
- İdrarınız açık renkte olacak kadar su için. Çoğu kişi için bu, günde 2-2,5 litre idrar yapmak anlamına gelir. Kalp veya böbrek yetmezliğiniz varsa miktarı hekiminize sorun.
- Tuzu azaltın; hazır gıdalar, turşu ve salamura gizli tuz kaynaklarıdır.
- Kırmızı et ve hayvansal proteini abartmayın.
- Kalsiyumu kesmeyin. Normal miktarda süt ürünü tüketmek taş oluşumunu azaltır.
- Ağrı sırasında idrarınızı bir süzgeçten geçirin, düşen taşı saklayıp getirin.
Ne zaman acile başvurmalı?
- Yan ağrısına ateş ve titreme eşlik ediyorsa: tıkanmış ve iltihaplanmış böbrek acil tedavi gerektirir
- Ağrı kesiciye rağmen dinmeyen ağrı veya kusma nedeniyle sıvı alamıyorsanız
- Tek böbreğiniz varsa ve ağrı ya da idrar miktarında azalma olduysa
- Hiç idrar yapamıyorsanız
Acil durumda 112'yi arayın.
Doktorunuza sorabilecekleriniz
Muayeneye giderken bu listeyi yazdırabilir veya ekran görüntüsünü alabilirsiniz.
- 1Taşım kendiliğinden düşebilir mi, ne kadar beklemeliyim?
- 2Benim için en uygun tedavi yöntemi hangisi?
- 3Taş analizi ve kan-idrar tetkikleriyle ayrıntılı değerlendirme gerekli mi?
- 4Tekrarı önlemek için beslenmemde neleri değiştirmeliyim?
Bu sayfa genel bilgi verir; kişisel durumunuz için muayene ve hekiminizin değerlendirmesi gereklidir. Herhangi bir ilacı başlamadan, bırakmadan veya dozunu değiştirmeden önce hekiminize danışın.